Tanjeur di Juritan Jaya di Buana

KU NAON ENGGAL-ENGGALAN (mieling 40 dinten pupusna Euis Komariah)

bujanggamanik — Sun, 02 Oct 2011 12:23:20 +0000

Euis Komariah, Euis…
ku naon mulih teh enggal-enggalan, jungjunan
ngantunkeun abdi sadaya
kabungbulengan
Apan urang keur ngarancang pilengkaheun
malar lampah aya tapakna
malar lacak aya urutna
sangkan kabaca nu ku nu jaga

Nanging salira geuning bet mulih ti payun
ngantunkeun abdi sadaya
nu teu terang kedah kumaha
iwal micangcam, iwal midangdam
ka salira nu ngantunkeun pirang-pirang panineungan
soanten anu halimpu
imut anu ngagelenyu
sanaos nuju haliwu

Dina endahna soanten salira, Euis
aya endah Tanah Sunda
dina halimpuna soanten salira, Euis
aya dalingding angin Priangan
tingtrim kana ati
nyeblak kana manah
Di mana-mana aya seungit jenengan salira
nyambuang sapapanjangna
teu laas salalawasna

Euis Komariah, Euis…
ku naon mulih teh enggal-enggalan, jungjunan
ngantunkeun abdi sadaya kabungbulengan
Wilujeng…….
ah, abdi sadaya teu werat
nyebatkeun wilujeng angkat
da salira teu weleh aya
jeroning batin abdi sadaya

Karawitan, 19 September 2011

Wangsit Kiwari

bujanggamanik — Sun, 16 Jan 2011 13:05:00 +0000

hé anak incu kami
nu ku kami dipapancénan nuluykeun lacak
kami ngabatin mireungeuh ketak aranjeun
dina ngayonan panéka jaman
ngan teu weléh éléh jajatén
pancén kami asa geus cumpon
mekelan aranjeun ku wewesén jeung wawanén
wewesén pakéeun ‘na padungdengan
wawanén dina prung kudu padungdung
tapi naha bet héngkér tur épés méér

papagon nu ku kami diwariskeun
lain ukur apalkeuneun tapi pikeun dilarapkeun
enggoning nyorang kahirupan
heueuh cék kami téh silih-asah
tapi kami teu nitah ngasah pakarang
pikeun tarung papada urang
enya cék kami téh silih-asih
tapi lain ngasih ka sagawayah
teu salah cék kami téh silih-asuh
tapi lain jeung jalma teu puguh
kami mémang ngawarah soméah
tapi ka sémah anu merenah

kami nyeri ngaran kami
digeuhgeuykeun deungeun-deungeun
bari aranjeun teu enya-enya buméla
kami nalangsa lemah-cai kami diacak-acak nu lian
bari aranjeun ngan ukur bengong
ngadon anteng lalajo nu kariaan
ku lantaran kitu kami ngawangsit
upama anjeun rék tetep pageuh
keukeuh peuteukeuh dina bodo katotoloyoh
kami seja ngawanti-wanti
ti kiwari montong ngaku turunan kami
cadu maké ngaran kami
cag…

Karawitan, April 2006

Palias Dihakan Mangsa

bujanggamanik — Sun, 16 Jan 2011 12:25:23 +0000

Kuring muriding ngabandungan Godi Suwarna
maca sajak Kawaluan. Lilin nu pating karetip
di satengahing riungan malih warni
jadi pirang-pirang tetengger nu rajeg
di pasaréan Astana Gedé. Laju parindah
kana sirah ngabeungbeuratan pikiran.

Kuring asa teu éling basa rarasaan aya nu nuyun
ka béh ditu, ka mangsa-mangsa nu geus lawas
kaliwatan ku sajarah. Ka baheula nu salawasna
diwawaas ku boa jeung biheung jieunan ayeuna.
Ka waktu nu geus bulukan kalimpudan kekebul
Jaman nu moal eureun ngaberung

“Susul…”, cék sora tan katingalan
Tibuburanjat kuring lumpat ka Pakuan Padjadjaran
nu kakoncara digjaya. Nu nyampak ngan ukur tapak
“Susul…” cék sora nu rada anggang
Gura-giru kuring miang ngajugjug Sumedanglarang
anu kawentar raharja. Nu nyampak ngan ukur tapak

“Susul…” cék sora nu mingkin jauh
Bari rusuh kuring ngabiur muru ka Galuh
nu kaceluk adiluhung. Nu nyampak ngan ukur tapak
“Susul….” Cék sora nu lapat-lapat.
Nyacapkeun kapanasaran kuring ngudag
Ka Tarumanagara. Nu nyampak ngan ukur tapak.
Nu disusul teu katimu.

“Héy karuhun kudu ka mana nya kami nyusul?”
“Ka ditu…” Curuk nunjuk ka béh jauh
Ka palebah jaman anu geus lawas ninggalkeun
“Ku naon nyusulan kami, pan kami geus di bihari?
Kudu diudag mah jaga, ngarah teu dihakan mangsa”
Kuring ngalempréh éléh ku capé
balas lumpat nukangan jaman…

Karawitan, April 2006

Sukamiskin, Bada Taraweh

bujanggamanik — Wed, 08 Sep 2010 00:17:28 +0000

Pirang-pirang alesan nu ngalantarankeun kuring kumejot hayang milu ngalayad teh. Ari nu pang utamana mah pedah asa geus lawas teu nepungan. Tepung pamungkas teh basa lebaran dua taun ka tukang, di bumina, sabada ecag tina kalungguhanana. Sababaraha kali aya nu ngajakan nglayad bet teu bisa milu wae. Waktuna sok kabeneran bantrok jeung hanca anu hese ditinggalkeun.

Harita, Jumaah (20/8), ngadagoan teh di aula, anu kawilang lega. Kosong da teu dikorsian. Korsina mah diberesan. Kawasna dipasang soteh upama aya kagiatan. Beh kulon, ngajugrug mimbar paragi biantara. Beulah wetan, korsi tamu jeung mejana. Di tengah-tengah, aya meja makan. Rada pinuh ku opieun. Aya suuk aya sukro, aya comro aya misro, aya oge goreng pisang. Tah di dinya, dina meja makan, diperenahkeun ngadagoan teh. Da pedah nu ngalayadna reaan, baris matak dukdek teuing mun kudu dariuk dina korsi tamu. Ongkoh asa resmi teuing deuih ari dina korsi tamu mah. Padahal apan niatna ge ukur ngalayad, ngawangkong ngaler ngidul, estu teu aya ”agenda husus”.

Sajeroning ngadagoan, eta hate make panasaran sagala. Naha jagjag, naha sehat, gagah keneh cara baheula? Atuda kangaraning hirup di panjara aya taunna, piraku teuing henteu matak mangaruhan jiwa-raga. Panjara tea, saha nu baris nganggap endah, ngeunah, tumaninah…betah! Mungguhing hirup di pangberokan, nu kagambar teh apan ukur katugenahna.

“Nembe rengse taraweh, nuju ka kamarna heula,” cek salah saurang nu aya di dinya. Teu pati lila, torojol nu dianti-anti. Henteu ieuh matak pangling, da puguh asa angger wae. Angger gagah, cacak jantung kungsi dibalon mah. Enya, angger gagah Pa Dani Setiawan mah. Meh teu aya robahna ti jaman nyangga kalungguhan Gupernur Jabar (periode 2004-2009) tug nepi ka ayeuna geus jadi rahayat biasa, anu kapaksa ku sistim kudu ngeusian pangberokan. “Angger wae, bapa mah….,” meh ceuk sarerea, saur manuk. Bari ngaheheh cara kabiasanana ti baheula, Pa Dani tatag nyarita, “Rupina mah kumargi abdi iklas nampina. Iklas wireh ieu teh bagian tina cocobi ti Gusti nu ku abdi kedah dirandapan.” Disusul ku ngaheruk rada tungkul, ”Sok sanaos keukeuh teu rido ari kedah nampi panuding nu lain-lain, nu ku abdi henteu dipilampah mah…..” Saterusna mah nya ngobrol teh ngaler-ngidul. Tina donor-darah nu duka kumaha bet teu kacatet ku patugas, nepi ka ngalaksanakeun pancen ngokolakeun tatanen dina lahan sacangkewok nu aya di jero Sukamiskin. Wangkongan diselang ku gogonjakan, itung-itung ngahibur bangbaluh, selang-selang tina nganaha-naha pajamanan.

Asa Diteungteuinganan

Horeng Pa Dani teh geuning ngemu kahanjelu, pedah berita dina media-massa asa kungsi neungteuinganan pisan. Apan kungsi dibewarakeun majar Dani Setiawan “merugikan negara sejumlah 72 milyar dari proyek pengadaan mobil damkar”. “Mun tea mah enya, piraku teuing nepi ka sakitu,” ceuk Pa Dani. “Mun tea mah enya, jumlah sakitu mah mereun sa-Indonesia, lain ti Jawa Barat wungkul.” Pa Dani ngarasa kahibur soteh pedah berita di media-massa teh apan lain opini para wartawan, da puguh aya nu nyaritana. Nu teungteuingeun mah sumber berita, ku naon harita nyaritana henteu lengkep.

Asa diteungteuinganan teh deuih basa dicehcer perkara teknis, anu tangtu moal pati bisa kajawab ku lantaran apan harita teh pancen nu dicangkingna ukur ngawengku wilayah kawijaksanaan. Loba keneh kateungteuinganan lianna, anu biheung kedal sacara sadar. Wangkongan anu henteu dijejeran tea, laluasa ka mana leosna. Cara pikiran kuring harita, nu ngumbara ka jauhna, kana wangkongan balarea nu remen nyarita yen dina pajamanan kiwari mah rea pasualan nu teu “murni”. Rea nu ku alatan rekayasa.

Cara “pemberantasan korupsi” upamana. Apan cek omongan balarea mah, nu disesered kana wilayah hukum, malah nepi ka diberokna teh, rereana mah lain pupuhuna. Lain anu nyangking tanggungjawabna. Nu remen dikorbankeun mah nu mancen kalungguhan sahandapeunana. Ari nu cek pikiran balarea pantes nanggung akibatna, bet teu ditoel-toel acan. Alesan anu pangnonggerakna mah, cek pikiran balarea teh, ku lantaran ari nu enya-enya kudu tanggung jawab mah kabeneranana teh tentara atawa pangsiunan tentara. Enya henteuna, walahualam bisawab. Cara enya-henteuna anggapan ti jalma rea, yen Pa Dani diutik-utik harita teh pedah we Pa Dani mah lain tentara, jeung pangpangna mah ku lantaran….urang Sunda. Naha Sunda dibabawa? Apan dina raraga ngaragragkeun citrana. Citra Sunda. Malar dianggap yen urang Sunda mah teu jalujur. Beuki karasa, yen urang Sunda teh kudu ngahiji!***

Ngaderes Sunda Ayeuna

bujanggamanik — Tue, 16 Mar 2010 23:53:35 +0000

Nyarita perkara Sunda ayeuna
asa nyaritakeun deungeun-deugeun
saban réngsé sawangkongan
dipungkas ku humandeuar
ditungtungan ku hanjelu
–naha bet kieu ku naon kitu

Ku naon Sunda beuki wanian
ngagugulukeun pacéngkadan
mopohokeun silih élédan
nyapirakeun silih ajénan
papada urang nu cenah sakocoran
dulur salembur baraya landes
kalah betah silih arah
silih gitik silih bintih
nu rék maju digusur
nu rék ngaléngkah diréngkas

Ari dina pakumbuhan
nu rada lega ambahan
Sunda téh bet épés méér
teu kacatur lébér wawanén
ku naon Sunda beuki lindeuk
teu lingas cara baheula
ku naon Sunda beuki héngkér
teu bedas cara baheula
jaman kakawasaan
henteu ngan salelewek Priangan

Lain, lain kudu mulang deui
ka mangsa-mangsa bihari
da puguh geus lawas kaliwat
moal datang ku disambat

Henteu, henteu kudu salin jinis
ngajirim jalma baheula
dipapantes didangdanan
cacah sina jiga ménak
somah sina jiga pangkat
sina bisa sampurasun
sangkan apal kana rampés

Lain, lain kudu muntang pageuh
kana tangkal nu baheula
tapi kudu melak tangkal anyar
ciri aya nu ayeuna
cék maranéhna nu jaga

Henteu, teu kudu tipepereket
nyekelan akar nu pasoléngkrah
satungtung urang can wawuh
akar naon nu pabalatak
da puguh pagaliwota
antara akar jeung oray
nu bisa macok mun urang bongoh

Ku naon Sunda bet betah
ngajimatkeun nu baheula
dibungkus dijieun isim
dipuhit dipusti-pusti
ana dibuka eusina
goréhél téh tai kotok dilebuan

Baheula nu geus kaliwat
urang teundeun dina batin
guareun sakali-kalieun
mun pareng urang keur nineung
nu baheula mah apan geus puguh galurna
geus karuhan lalakonna
sanajan ngan ukur béja
carita cenah ceuk cekéng
Ari Sunda nu ayeuna
naon caritakeuneun jaga
mun ngagugulung waé baheula
reueus ku nu geus euweuh
keukeuh melang kana tapak
taya gadag taya ketak

Apan Sunda kudu tandang
meruhkeun poé ayeuna
malar Sunda gedé tanaga
keur nangtang poé isukan
Harepan mah aya di jaga
lain nyampak di baheula
baris kahontal henteuna
kuma cék ketak ayeuna

Lamun Sunda hayang maju
atuh ulah leumpang mundur
da punduk mah teu mataan
nu puguh kalah tabrakan
pageduk jeung dulur sorangan
tidadalagor tibabaranting
antukna éléh ku capé
ngalempréh di jajalaneun
dilindes ku deungeun-deungeun

Nyarita perkara Sunda ayeuna
nyaritakeun lalakon nu heureut léngkah
ka hareup ukur sajeujeuh
ka tukang kilométeran
teu apal di poé ayeuna
linglung ka poé isukan
da bongan ngagugulung waé kamari
nu kuduna geus disimpen dina lomari

Pébruari 2010

Puisi Kuring

bujanggamanik — Thu, 04 Mar 2010 03:42:00 +0000

Puisi kuring puisi lain-puisi
puisi kuring puisi pupuisian
ladang ngungkaban catetan
boh nu katulis ku ati
boh nu katénjo ku panon

Puisi kuring puisi catetan
nu kungsi nyangsang dina ingetan
ditulis keur saksi diri
pajamanan nu disungsi

Puisi kuring puisi ingetan
nu bacacaran dina pikiran
meunang ngaguar ngoréhan
pédah lebar dipiceunan

Puisi kuring puisi basajan
aoseun bari leleson
malar taar henteu kerung
malaur nambihan kabingung

1998

Sunda Tandang

bujanggamanik — Tue, 23 Feb 2010 05:34:24 +0000

Geura tabeuh goong manéh, Jalu
ngadu handaru jeung sora goong nu lian
malar batur nyarahoeun
hidep téh geuning teu pireu

Lain mangsana
urang ngadedempés héés
dina wanci kudu nyaring
lain wayah urang léah
balap mandeurikeun manéh
majar téh da lain éléh

Tong katalikung ku tukang
mangsa dicangcang ku tambang
beunang ngarara sorangan
beunang mapaés nu héngkér
hésé incah hésé lengkah
dicangreud ku sarwa ulah
akon-akon adiluhung

Geura tabeuh goong manéh, Jalu
geus meujeuhna nepak-dada
baheula dicarék sotéh
keur jaman silih élédan
ayeuna mangsana tandang
nu cicing wayahna nyisi

Puah
geura teuneung geura ludeung
geura nyoara sin perténtang
anjeun mah lain bagejid, Jalu
tapi jangkrik siap tarung
Prung!

2002

Jalan Panjang Jero Eunteung

bujanggamanik — Mon, 22 Feb 2010 04:41:34 +0000

Sabot ngeunteung rada anteng
alatan jangji rék tepung
jero kaca bet manggihan jalan panjang
ngembat ti hareup ka tukang

Geuning itu aya kuring
nikreuh ti tangéhna kénéh
badarat sareng salira
na antayan lahan urang
mépéd mapay-mapay galeng

Horéng urang saukur aleutan meri
nu teu weléh hésé ngarti
ngaléngkah téh rék ka mendi
naon nu jadi udagan
nu nyaho ngan budak angon
bagéan urang sakadar leumpang
biheung ka hareup boa ka tukang

Nikreuh deui
leumpang deui
ngaléngkah angger di sisi
budak angon gunta-ganti
tapi urang angger meri
diala endogna
diarah dagingna
kalan-kalan titah récok
Ciri meri keur ngagonyok

Tong ménta reureuh
najan dampal-suku bareuh
prak sing tarik ngawakwak
hempék mun arek ngawékwék
nu ngangon mah moal eungeuh
geus kadarna béda basa
sumawonna lebah rasa
urang mah sakadar meri
ari aranjeunna jalmi

Aya nu murag ngagepluk
sisir nu ngajembol buuk
lebah nu nutupan uteuk
manahoréng kuring jalma
nya kitu deui salira
–urang sadaya
nu keur nikreuh
dina galengan sajarah

Jalan panjang jero eunteung
ngagugulung ngagedugan angen
angen sim kuring
angen salira
na angen urang sadayana

Salajengna badé kumaha?

2002

Awang-awang bau lahang

bujanggamanik — Wed, 03 Feb 2010 02:29:21 +0000

Langit ujug-ujug heurin ku sora
nu paheula-heula kaluar ti panjara
sanggeus dihukum puluhan taun
dicangcang dina elak-elakan
diborogod dina tikoro

Di langit nu teu dijariji beusi
sora-sora jalaligrah
pating rampayak di awang-awang
nu gumblung-gamblang
pating réngkénék dina sorot panonpoé
nu teu kungsi kaalaman
dina poékna pangbérokan

Sora-sora pésta rongkah
bari ngaregotan lahang tina lodong
nu teu eureun-eureun nyurulung
sora-sora pakaulan
aréngklak-éngklakan arigel-igelan
sawirahma
sarua tepak kendangna

Sora-sora nu mimiti weureu lahang
ngaléngkah teu ningcak goong
nu renyem ku ateulna kawung
hohoak ménta padungdung
sora-sora laluncatan ka pakalangan
silih herengan

Pésta kaulan jadi pésta pacéngkadan
langit nu nyaynyayan béngras
mulek ku napas nu mabok
awang-awang bau lahang

1998

Sasambat

bujanggamanik — Wed, 03 Feb 2010 01:49:06 +0000

Mireng budak nangkarak
dina ranjang rumahsakit
bari dibaréngkos inpus
asa rido mun kanyerina
dipindahkeun ka sorangan

“Cageurkeun Si Cikal, duh Gusti
parengkeun heula jadi jelema…”

Pilakadar ukur hujan ngaririncik
sabot ngaléngkah ka tempat parkir
bet rieut-jangar
Sakur nu aya di imah
dikeprak néangan ubar
sieun gering katutuluyan
ngalempréh kawas Si Cikal

“Duh Gusti, cageurkeun abdi!”
Geuning, sasambat bet leuwih tarik

Horéng teu iklas nyuluran
kana tunggara nu lian
cacakan getih sorangan
Gusti, hapunten takabur

Sajeroning sujud
ku hayang nyumputkeun beungeut

1998