Awang-awang bau lahang

Langit ujug-ujug heurin ku sora
nu paheula-heula kaluar ti panjara
sanggeus dihukum puluhan taun
dicangcang dina elak-elakan
diborogod dina tikoro

Di langit nu teu dijarji beusi
sora-sora jalaligrah
pating rampayak di awang-awang
nu gumblung-gamblang
pating réngkénék dina sorot panonpoé
nu teu kugsi kaalaman
dina poékna pangbérokan

Sora-sora pésta rongkah
bari ngaregotan lahang tina lodong
nu teu eureun-eureun nyurulung
sora-sora pakaulan
aréngklak-éngklakan arigel-igelan
sawirahma
sarua tepak kendangna

Sora-sora nu mimiti weureu lahang
ngaléngkah teu ningkak goong
nu renyem ku ateulna kawung
hohoak ménta padungdung
sora-sora laluncatan ka pakalangan
silih herengan

Pésta kaulan jadi pésta pacéngkadan
langit nu nyaynyayan béngras
mulek ku napas nu mabok
awang-awang bau lahang

1998

Sasambat

Mireng budak nangkarak
dina ranjang rumahsakit
bari dibaréngkos inpus
asa rido mun kanyerina
dipindahkeun ka sorangan

“Cageurkeun Si Cikal, duh Gusti
parengkeun heula jadi jelema…”

Pilakadar ukur hujan ngaririncik
sabot ngaléngkah ka tempat parkir
bet rieut-jangar
Sakur nu aya di imah
dikeprak néangan ubar
sieun gering katutuluyan
ngalempréh kawas Si Cikal

“Duh Gusti, cageurkeun abdi!”
Geuning, sasambat bet leuwih tarik

Horéng teu iklas nyuluran
kana tunggara nu lian
cacakan getih sorangan
Gusti, hapunten takabur

Sajeroning sujud
ku hayang nyumputkeun beungeut

1998

Cipadaulun

Diniatan ngadon ulin
ngajugjug Cipadaulun
hayang ngawangkong harampang
teu dibeungbeuratan kerung
ngajauhan koran
nyingkahan siaran
bongan harénghéng

Disampakkeun sangu pulen
sambel goang lalab galeng
béasna Si Ulun Béntang
beunang ngaranan Gugum Gumbira
ladang panén ti sawahna
(merenahna mah dipaké ngalandih sindeng
mun manéhna kahudang deui
nyieun kasét Jaipongan
keur mirig ibingan anyar)

Karék réngsé balakécrakan
geus manggih kareuwas deui
pilakadar sora teurab
asa leuwih tarik ti bom
nu teu weléh ngabongohan
pareng nu jaga cileureun

Pipikiran nu keur reureuh
jadi ngulayaban deui
ka Acéh
Ka Ambon
ka Kalimantan
brasna ka Jakarta
padahal anggangna ti Majalaya
geus teu kaukur ku jeungkal

Hésé pisan ngésérkeun deui obrolan
sangkan teu nyaritakeun paingpin
anu henteu baretaheun
mun paséa kudu eureun
Atuh béak pacéngkadan
meureun leungit pakasaban
samaruk urang teu apal
kana ketak bodor longsér

2002

Cirata

Sabot kataji ku tapisna para ahli
ngawangun talaga buatan
tina beungeut-cai
rébuan jalma narémbongan
mencrong ka kuring salila-lila
ujug-ujug kareungeu sora haténa:

Anu ngemplang upluk-aplak
di talaga satungtung deuleu
satemenna cimata kami
balas nyeungceurikan lembur
saméméh teuleum kakeueum

Nyumponan paménta jaman
nu tara bisa dipungpang
kami iklaskeun rajakaya
katut panineunganana
nu moal kabayar ku harga
kami ngungsi lir nu palid
kabawa caah ka dayeuh

Weléh teu wawuh
sanajan diajar wanoh
susah merenah
sanajan nyobaan betah
boboléh hirup di dayeuh
Kaweruh kami mah tani
teu anléh kuli di pabrik
geura idinan kami balik

Pulangkeun deui
lembur kami
mun enya aranjeun sakti!

Nu napak-kancang di Cirata
ngaleut ka tungtung-deuleu
leungit di palebah suku langit
kuring ngan saukur bengong

2002

Ras émut, ras inget

Di palebah Maja, Pandéglang
aya “Al Iklas”, masjid nu kawilang agréng
titimangsana ditawis Pa Azwar Anas
cenah anjeunna nu maparin waragadna
(kuring kungsi solat di dinya
sakolépatan, da rurusuhan)

Di palebah Ngamplang, Garut
aya “Flamboyant”, lapang golf
nu kawilang pada ngajugjug
dina témbok club-house-na
ngagantung potrét Pa Azwar Anas
cenah anjeunna nu kagunganana
(kuring remen ngadon di dinya
sapoé jeput, da kalalanjoan)

Ras émut ka Pa Azwar Anas
bet jorojoy hoyong tumaros
dupi Bapa kantos deui ka “Al Ikhlas”
pan ari ka “Flamboyant” mah tangtos

Ras inget lampah sorangan
bet leuwih betah leuleumpangan bari ulin
batan sila bari wirid
(ku hésé-hésé teuing ka éling!)

1998

Guguru hirup ka Baduy

Adang nu harelung jangkung, babaturan
ti keur jaman sakola di “padjadjaran”
geus ngajak deui ka Baduy
nyacapkeun guguru hirup
nu élmuna geus nyampak di maranéhna

Bari teu kungsi maca heula konstitusi
maranéhna apal kana prak-prakan démokrasi
Sabot urang adu rényom perkara téori ékonomi
maranéhna geus leuwih ti heula ngarti
kana hakékat mandiri jeung pentingna jatidiri
Hirup basajan geus ti awalna
teu nguyang hutang geus ti anggalna
Miara alam titipan cukup ukur ku naluri
teu kudu ripuh diajar heula ékologi

Lebah urang karék nepi ka hayang
geus nyampak mantén di maranéhna
Sihoréng urang nu mundur
lain Baduy nu teu maju
Bongan urang ngan ukur ngaji téori
Meunang mikir deungeun-deungeun
maranéhna apan ngaji kahirupan
Meunang mikiran sorangan…

Hayu Adang! Iraha ka Baduy téa?

Sabada Lunta

Ngalungsar tur lungsé
Capé
Horéng kieu ari gering
Tulang-taléng lalinu
balas nyangga muatan
Hulu karéta dina sirah
ngagugusur gerbong tawéhwoh
Ngagerit sapanjang erél
karahaan
Nyéréd kahayang
ti stasion ka stasion lianna
Teu nepi-nepi—

Moal kungsi nepi!

Harepan lir tumpukan batu
Disusun dientep-seureuh
tilamna dadampar ropoh
Beuki luhur, beuki luhur
Ngaluhuran—

Gubrag!
Ninggang ka awak sorangan

1977

Guha Gajah, Bali

Nété hambalan tarajé bata
bras ka lebah dinya
lawang guha nu meredong
mongkléng jeung hideung
di léngkob lebakeun jalan

Arca sataranjang
deku hareupeun kembang
panon bolotot mencrong kana sasajén
leungeunna nyekelan gada
henteu daék ngarérét
basa ngaléngkah gigireunana

Nutur-nutur nu mawa damar
nutur-nutur kapanasaran
anjog ka hareupeun maranéhna
Brahma, Wisnu jeung Siwa
nyempod di nu sacangkéwok poék
beuki jempling ku sora duit kencring
nu ditunda hareupeunana
(biheung ka mana leosna)

Sabot mikareueus rohakana guha
nu tohaga
opat léngkah tina lawang
pateuteup deui jeung arca
nu deku hareupeun kembang

seblak haté, ras ka diri
teu géséh ti maranéhna
arca, batu nu taranjang
tur lolong
payuneun Nu Kawasa
jeung hareupeun nu keur kawasa

1975

Kahunjuk Para Pangagung

(1)
Ka Pangersa Presiden RI Kadua

Bongan salira langkung percanten
kana haréwosna sétan
tibatan kereteg manah
wayahna kieu jantenna
kedah nampi dikakaya
dikantunkeun ku sadaya

Kapan salira uninga
sétan mah ngajurung laku
ka sakur anu takabur
ka sugri anu sarakah
nu lapar kakawasaan

Mémang leres kantos aya
aweuhan euyah-euyahan
ti abdi dalem miwah para pangawula
nu ngeukeuhan ka salira
malar ngalanggengkeun kalungguhan

Nanging apan pupulasan
sangkan maranéhna anteng
milampah polah nu nirca
nu nyangsara balaréa

Horéng ayeuna karaosna
salira lir nunggul-pinang
abdi dalem naronggongan
pangawula malik baha

Wayahna nampi hukuman
bongan ku polah salira

Ěmeh Salamah dikubur

Kakasih asli mah Ěméh
lengkepna Ěméh Salamah binti Madhalim
Wasta anu ayeuna éta mah paparin Amih
“Piraku Ěméh. Teu merenah
Kampungan. Dusun meledug. Ěmmy kituh
Panjangna Ěmmy Sylvianty. Kadé poho!”

Apalkeuneun sanés mung sakadar ngaran
Kabiasaan bantun ti lembur kedah dirobih
ku kabiasaan nu ilahar di kota
Ngawurukna kalintang titén Amih mah
Sinjang kedah pungsat kabaya dilahak-lahak
teu kantos lami digentos ku erok pondok

Rambut nu hideung meles tur panjang
bubuhan dikuramasan saban Jumaah
ku sapu-paré atanapi taneuh porang
dipotong pondok nakeran
teu tiasa deui digelungkeun

Pupur bahanan pun biang
ku Amih di kana wadah-runtahkeun
digentos ku wedak sanés saurna buatan Paris
Geuning ari mék-ap urang dayeuh
seueur pisan anu kedah diterapkeun

Waktos ngaca asa kabur pangacian
dina eunteung aya topéng
Astagrilullah. Ka mana Ěméh?
Horéng dikubur. Salin jinis jadi Ěmmy

Sadaya-daya. Abdi sadrah
Bongan tos bosen buburuh tandur
Bongan kabita ku Nyi Suti, aéh Néng Sita
nu teu weléh hurung-hérang
upami pareng wangsul ka lembur

Kitu singgetna lalakon abdi. Lah da terang
Si Um mah naléngténg sotéh
tambi teu ngawangkong teuing
da sanés éta apan nu dipikapalay mah

Ayeuna abdi di dieu
nyarengan Um di kamar hotél
yu atuh urang ngawitan
pan abdi ngudag setoran

1998